Nabewerking zwart-wit foto's

Actuele stand van zaken Nadat ik in de laatste twee nieuwsbrieven tips gaf over zwart-wit infrarood fotografie, is een aantal van jullie daar misschien al mee bezig geweest. En die foto's moeten nu dus nabewerkt worden. Hoe?  In 2019 schreef ik al eens een blog over het nabewerken van zwart-wit foto's. Omdat er 7 jaar later het e.e.a. veranderd is in de RAW-converters en Photoshop, werd het tijd voor een update! In deze handleiding leer je hoe je anno 2026 het maximale uit je zwart-wit foto haalt in Adobe Lightroom, Adobe Camera Raw (ACR) en Photoshop. Het maakt voor de nabewerking geen verschil of dat 'gewone' zwart-wit foto's zijn, of infrarood zwart-wit foto's.

Stap 1 Omzetten naar zwart-wit Stap 1 is het in de raw-converter omzetten van de kleurenfoto naar zwart-wit.  Lightroom: Ga naar het tabblad Ontwikkelen en zoek rechts in het scherm de zwart-wit optie. Adobe Camera Raw: De zwart-wit optie staat hier direct onder het histogram, bij "Bewerken"

Stap 2 Het histogram Nadat de foto in zwart-wit staat, is het eerste wat je doet het histogram bestuderen. Een goed begrip van het histogram is essentieel voor een sterke zwart-wit foto. In het histogram zie je de verdeling van tonen — van volledig zwart (links), via grijs (midden), tot volledig wit (rechts). Als je met je muis over het histogram beweegt, zie je welke schuifregelaar overeenkomt met welk gedeelte van de toonverdeling. Staat er een piek tegen de linker- of rechterkant? Dan zijn er respectievelijk veel dichtgelopen zwarten of uitgebeten witten. In onderstaand histogram zie je dat er veel zwarten en witten aanwezig zijn, en weinig grijzen.

Stap 3 De hefboom Stel dat je de zwarte tinten iets minder zwart wilt maken. De eerste impuls is dan misschien om simpelweg de schuifregelaar "zwarten" naar rechts te schuiven. Maar dat past alleen de smalle kolom van de diepste zwarten aan — en iets minder zwart is nog steeds zwart… Een veel effectievere methode is de volgende stap-voor-stap aanpak: Gebruik de schuifregelaar "Belichting" om de zwarte tinten in het histogram naar rechts, dus naar de kolom "schaduwen" te schuiven. Dit verschuift natuurlijk het hele histogram, dus het blaast hooglichten weg — breng die terug met de schuifregelaar "Hooglichten". Schuif de belichting nog iets verder naar rechts en herstel de hooglichten opnieuw. Gebruik de clipping-driehoekjes boven in het histogram om te controleren of er uitgebeten witten zijn. Klik erop om ze in te schakelen. Is er nu clipping te zien (rood voor de witten, blauw voor de zwarten), herstel dit dan nogmaals met het schuifje “hooglichten”. Of zet het schuifje bij “belichting” een beetje terug naar links.

Stap 4 Contrast verfijnen Nu de regelaars "belichting" en "hooglichten" op orde zijn, kun je de schuifregelaar "Schaduwen" naar rechts schuiven. Dit heeft nu een veel groter effect dan als je dit doet zonder de stappen bij stap 3 te doorlopen; de zwarten openen zich nu duidelijk. Door de schaduwen minder donker en de hooglichten minder wit te maken, verliest de foto contrast. Dit herstel je met de schuifregelaar "Lokaal contrast" . Deze schuif duwt het histogram vanuit het midden naar de zijkanten: grijstonen verschuiven naar schaduwen en hooglichten, terwijl de uiterste zwarten en witten op hun plek blijven.

Stap 5 De zwart-wit mixer Met de zwart-wit mixer kun je per kleur instellen hoe licht of donker die kleur in je zwart-wit foto wordt. Zo kun je bijvoorbeeld een oorspronkelijk rood element in de foto lichter maken om het te laten opvallen. Zet ook nu de clipping driehoekjes aan om het uitbijten van de witten of het dichtlopen van de zwarten te voorkomen.

Stap 6 De methode Ansel Adams De legendarische fotograaf Ansel Adams verdeelde een zwart-wit foto in 10 zones: van volledig zwart (zone 0) via acht grijstinten naar volledig wit (zone 10). Lightroom en ACR werken, zoals we zagen bij het histogram, met vijf zones in plaats van tien, maar het principe is identiek: als je in de geest van Ansel Adams wilt werken, moeten de zwarten echt zwart zijn, en de witten echt wit. Omdat we steeds de clipping driehoekjes aangezet hebben en de grenzen van wat mogelijk is al opgezocht hebben, zal de foto waarschijnlijk al maximaal contrast hebben. Om dit te controleren volg je de volgende werkwijze: Witte tinten: Houd de Alt-toets (Mac: Option) ingedrukt en schuif de witte tinten naar rechts totdat het eerste uitgebeten wit verschijnt. Schuif dan net iets terug. Zwarte tinten: Doe hetzelfde naar links: schuif tot het eerste dichtgelopen zwart zichtbaar wordt, en ga dan iets terug. Het contrast in je foto is nu maximaal, zonder details te verliezen. Maximaal contrast is overigens geen wet van meden en perzen! Als je volgens het principe van Ansel Adams wilt werken, streef je naar maximaal contrast. Maar niet iedereen wil dit en niet iedere foto leent zich hiervoor.

Stap 7 Afronding Ter afsluiting kun je bijvoorbeeld nog de volgende bewerkingen toepassen: Plaatselijke aanpassingen met bijvoorbeeld penselen (om specifieke delen van de foto nog wat bij te werken) Ruisreductie: het openen van donkere delen brengt vaak ruis met zich mee.

Profielen en voorinstellingen RAW-converters bieden ook kant-en-klare profielen en voorinstellingen om kleurenfoto's om te zetten naar zwart-wit. Dit is een snelle optie, maar heeft een nadeel: de converter weet niet wat jij met deze specifieke foto wilt bereiken. Het resultaat is een generieke, one-size-fits-all oplossing. Hoe kies je een profiel?  Voor wie het eens wil proberen: ga naar het icoontje met de vierkantjes en de loep naast "Profiel". Daar openen zich allerlei profielen; helemaal onderin vind je de zwart-wit opties.  Na het selecteren van je profiel klik je bovenin op "Vorige" om terug te gaan.

Hoe kies je een voorinstelling (filter)? In de rechterkolom vind je onder de twee bolletjes ook de mogelijkheid om een voorinstelling (filter) toe te passen. Het voordeel van een voorinstelling boven een profiel is dat je de dekking ervan bovenin kunt aanpassen. Na het kiezen van een profiel of voorinstelling kun je natuurlijk weer de normale aanpassingen doen, zoals belichting, contrast, ruisreductie, etc.

Omzetten in Photoshop Wil je de omzetting naar zwart-wit uitstellen en dit pas later in Photoshop doen, na alle andere bewerkingen? Dat kan — maar houd er rekening mee dat je dan de voordelen van het RAW-formaat mist (zoals het grotere dynamisch bereik). Zo zet je een foto in Photoshop om naar zwart-wit: Ga naar het tabblad "Aanpassingen" en klik op het icoontje "Zwart-wit". Er opent zich een paneel waarin je per kleur kunt instellen hoe licht of donker die kleur in je zwart-wit foto wordt. Wil je dezelfde mogelijkheden als in de raw converter? Ga dan via "Filter" in de menubalk naar "Camera Raw filter" (let op: je bewerkt dan niet het raw-bestand, het geeft je alleen dezelfde tools).   En ook in Photoshop kun je daarna natuurlijk je normale bewerkingen doen.

Kleurrijk voorjaar? Of toch zwart-wit? Op 2 mei en op 20 juni staan de zo gewilde workshops "Fine art bloemenfotografie" weer gepland. Zeer praktische workshops, met voor ieder wat wils. Aan jou de keus: ga je voor knallende kleuren of kies je juist voor wat meer pasteltinten? Of misschien toch zwart-wit? Dat kan namelijk heel mooi zijn bij bijvoorbeeld minimalistische bloemenfotografie. Wanneer het meer gaat om de vorm of de structuur van de bloem, dan om de kleur.  Wat gaan we o.a. doen tijdens deze workshop?  Aan de slag met texturen, met en zonder Photoshop Dubbelopnames met de camera. En voor de Sony-fotografen: in Photoshop. Omdat Sony helaas niet de mogelijkheid heeft om dubbelopnames te maken.  Wat kun je doen met een lightpad en/of een gelplate? Hoe pas je de Pep Ventosastijl toe op een bosje bloemen? En welk onverwacht handig hulpmiddel gebruik ik daarvoor?  Hoe maak je zelf het "Stapfoto-nisje" om je bloemen in te zetten? Hoe maak je een mooie bokeh? Etc. Voor inspiratie voor anders-dan-anders bloemenfotografie kun je alvast deze gallery bekijken.  Ik hoop jullie op een van deze dagen (weer) te ontmoeten!

Hartelijke groet,  Liesbeth van Asselt